Invloed van racisme

De erfenis nu
anno
1983

Kerwin (15) overleden na steekpartij

AMSTERDAM – Op 20 augustus 1983 werd de een 15-jarige jongen van Antilliaanse afkomst neergestoken door een skinhead.  Volgens ooggetuigen riep de skinhead ‘vuile nikker’ en ‘ga terug naar je land!’ toen hij de jongen neerstak.

De vermoorde jongen was Kerwin Duinmeijer (1968-1983) en de dader Nico Bodemeijer (1967-2012). Nico en een vriend kregen ruzie met Kerwin en zijn vrienden, waarna hij Kerwin neerstak. “Hij keek me vies aan”, zei Nico, die een tatoeage had met ‘100% Blank’. Later beweerde hij dat zijn daden niet racistisch waren, maar volgens de ooggetuigen was dit wel zo. Kerwin hield met bebloed lichaam een taxi bij de Dam aan, maar de taxichauffeur wilde hem niet meenemen. “Ik wil geen bloed op mijn bekleding”, zei de chauffeur. Hierdoor kon Kerwin niet op tijd naar het ziekenhuis en bloedde dood op straat.

taxi_filmpje

 

 

 

 

 

 

De in 2008 uitgebrachte fictieve film Skin van regisseur Hanro Smitsman is losjes gebaseerd op de moord op Kerwin Duinmeijer. De film richt zich op de achtergronden van de dader.

De dader Nico moest tot dat hij 21 jaar zou worden in een inrichting voor buitengewone therapeutische behandeling (een soort tbs-regeling voor minderjarigen) blijven voor het opzettelijk toebrengen van een zwaar lichamelijk letsel. De rechter achtte niet bewezen dat hij Kerwin met voorbedachten rade van het leven beroofde. Nico kwam begin 1988 vervroegd vrij. In 1989 werd hij voor een ander geweldsmisdrijf tot vijf jaar cel veroordeeld. In 1999 kreeg hij vijf maanden cel voor het van een balkon gooien van een wielklem naar twee parkeerwachten. Hij pleegde begin januari 2012 zelfmoord.

 

Hoe wordt Kerwin nog herdacht?

Er wordt nog jaarlijks een herdenking voor hem gehouden door Stichting Vrienden van Kerwin waarbij de aandacht voor racisme centraal staat. In 1984 is het standbeeld Mama Baranka (moeder rots) ter nagedachtenis aan hem opgericht in het Vondelpark te Amsterdam. Ook kwam er naar aanleiding van deze moord een jaar later een documentaire uit: Kerwin, teken van de tijd gemaakt door Froukje Bos. 

taxi_filmpjeDe Frank Boeijen Groep schreef naar aanleiding van de moord op Kerwin Duinmeijer het nummer Zwart wit. Volgens Frank Boeijen is hij vanwege dit nummer meerdere malen met de dood bedreigd door de moordenaar van Duinmeijer en kreeg hij tijdelijk politiebescherming.

 

In Diemen werd een straat naar Duinmeijer vernoemd. Deze werd later hernoemd naar Kerwin Lucasstraat, naar de officiële naam van Duinmeijer.

Deze racistische moord werd als erg schokkend ervaren. Nederland was alert op racisme, maar dat is niet altijd zo geweest. Ondanks dat racisme nu verboden is bij de wet (art.1),l bestaat het helaas nog. Lees op deze pagina hoe racisme ontstaan is, hoe het nog heeft voortbestaan vlak na de slavernij en in welke vormen het nog steeds voort leeft.

Hoe is racisme begonnen?

Duizenden jaren lang kennen de meeste mensen alleen hun eigen groep: hun gezin, familie, school, dorp of stad. Bijna niemand heeft contact met groepen die verder weg wonen – laat staan op een ander werelddeel. Er zijn immers nog geen communicatiemiddelen die lange afstanden kunnen overbruggen, zoals telefoon of internet. Zo hebben zwarte Afrikanen geen contacten met witte mensen en witte Europeanen niet met Afrikanen. Elke groep heeft een eigen manier van leven en een eigen manier van denken. Elke groep ontwikkelt zo door de eeuwen heen een eigen cultuur.

columbus_taking_possession

Wanneer er steeds grotere en betere schepen komen, worden contacten over lange afstand wel mogelijk. De Spanjaarden en de Portugezen beschikken in de vijftiende eeuw over de nieuwste scheepstypen. Ze varen naar de westkust van Afrika om daar te handelen. Ze ontmoeten er Afrikanen, van wie ze onder andere slaven kopen. In 1492 gaat Christoffel Columbus op zoek naar een nieuwe zeeroute naar Azië. Hij belandt in een werelddeel dat de Europeanen nog niet kennen en dat ze later Amerika gaan noemen. De mensen die hij daar ontmoet, noemt Columbus ‘indianen’ omdat hij eerst denkt dat hij in Indië is.

Bij die nieuwe ontmoetingen blijkt dat er grote verschillen zijn tussen de mensen die op de verschillende continenten wonen. Ze hebben een andere huidskleur, andere gebruiken en andere opvattingen. Ze denken verschillend over het leven, over godsdienst en over de omgang met anderen dan zijzelf. Dat leidt tot verbazing en verwondering, maar ook tot verwarring over het onbekende.

Quizvraag

Welke van de onderstaande symbolen is GEEN racistische uiting?
Deze vragen zijn verstopt in de site! Vind ze allemaal!
Sleep om te ontsleutelen

Hoe denken Nederlanders over Afrikanen?

Al voor de Atlantische slavenhandel begint, hebben Nederlanders en andere Europeanen uitgesproken ideeën over zwarte mensen. Ze leiden die vaak af uit de Bijbel. Bij de kleur zwart denken ze bijvoorbeeld aan het kwaad of aan de duivel. Belangrijk is een verhaal uit het bijbelboek Genesis over de zondvloed.

800px-Nuremberg_chronicles_-_f_15v

De wereld wordt overspoeld door water en alleen Noach, zijn drie zonen Sem, Cham en Jafet en hun vrouwen overleven. In het verhaal staat niets over hun huidkleur. Maar in de middeleeuwen bedenken geleerden dat Noachs zonen elk een andere bevolkingsgroep vertegenwoordigen. In volgorde van belangrijkheid: Jafet is van de witte, christelijke Europeanen, Sem van de bruine en joodse oosterlingen en Cham van de zwarte Afrikanen. Die groepen zullen later ‘rassen’ worden genoemd.

In de zeventiende eeuw doen voorstanders van slavenhandel en slavernij er nog een schepje bovenop. Ze zeggen dat de afstammelingen van Cham gedoemd zijn tot eeuwige slavernij. In die tijd kennen de Europeanen bijna alleen maar slaven met een zwarte huid. Daardoor denken ze dat het normaal is dat zwarten tot slaaf gemaakt worden, en dat slaven altijd zwart zijn. Ze denken bovendien dat mensen met een zwarte huidkleur vanzelfsprekend minderwaardige leefgewoonten, normen en waarden en culturen hebben.

Het zijn niet alleen de slavenhandelaren die zo denken. Hetzelfde geldt voor Nederlanders en andere Europeanen in Suriname of op de Antillen die slaven kopen voor hun plantages of als huispersoneel. Maar ook mensen in Nederland die nog nooit een Afrikaan hebben gezien, hebben vaak dezelfde mening over zwarte mensen. Ze horen die ideeën van anderen of lezen ze in boeken, reisverhalen en kranten.

Waren er in die tijd ook witte mensen al racisme zagen in slavernij?

Het waren er niet veel, maar toch wel een paar. Een voorbeeld is J.E. de Witte van Haemstede jr., een witte Nederlander, schrijft in 1796 het gedicht ‘De Negerslaaf’. Hij probeert vanuit een slaaf te denken. Het hele gedicht is te lezen in: J.E. de Witte van Haemstede Jr., ‘De Negerslaaf’, in: Almanach van Vernuft en Kunst (Amsterdam, J. van Gulik, 1796), pp. 62-66, aldaar pp. 62-63. Hieronder enkele stukjes uit dit gedicht:

            Alles – zelfs de kleine vliegjens,

            Zweeven – gonzen vry en bly;

            Ik alleen – ik reedlyk weezen,

            Zucht in bange slaverny! -

                                    *

            Ben ik dan niet vry gebooren?

            Vry, gelyk myn beulen zyn?

            Ben ik minder dan de dieren?

            Ben ik slechts een mensch in schyn?

                                    *

            Heeft de Schepper u bevoolen,

            Dat de brandende Afrikaan,

            Als een laag – verachtlyk schepsel,

            In uw vuigen boei moest gaan?

 

Wat voor beeld hebben Nederlanders van Afrikanen?

Nederlanders zien Afrikanen als onbeschaafd of zelfs dierlijk. Afrikanen zijn in de ogen van Nederlanders bijgelovig en (nog) niet slim genoeg om het christelijk geloof te kunnen begrijpen. Afrikanen zijn volgens hen dus een minderwaardig ras. Nederlanders zien zichzelf en hun mede-Europeanen als het superieure ras dat de leiding over de hele mensheid heeft. Hoe meer ze zich verspreiden over de wereld en andere mensen onderwerpen, hoe sterker die overtuiging. Ze gaan dingen zeggen als:

“Alleen Afrikanen kunnen tegen hard werken onder de brandende zon.”

“Maar je moet ze wel dwingen door slavernij, want van nature zijn ze lui.”

“Ze leven in eenvoudige hutten en hebben bijna geen kleren aan. Dat is omdat ze dicht bij de natuur leven.”

Hoe komt dat beeld terug in wetten?

In de zeventiende en achttiende eeuw maken Nederlanders wetten en regels voor de slavenhandel en slavernij gebaseerd op hun beeld van Afrikanen. Zo geven ze zichzelf het recht om land in Amerika, Azië, Oceanië én Afrika in te pikken, de mensen die er wonen tot slaaf te maken en ze te verhandelen. Tot slaaf gemaakte Afrikanen worden voor de wet gelijkgesteld met vee. Slaven krijgen bijvoorbeeld net als dieren een brandmerk op hun lichaam, meestal op hun borst of schouder en bij enkele uitzonderingen in hun gezicht. Ze mogen in Suriname en op de voormalige Nederlandse Antillen geen schoenen dragen en moeten dus op blote voeten lopen. Hun Afrikaanse namen worden vervangen door namen die de slavenhandelaar of slaveneigenaar bedenkt. Dit is meestal alleen een voornaam, zonder achternaam. Verder is het verboden om slaven onderwijs te geven of om ze tot het christendom te bekeren. Dit zijn allemaal regels om te voorkomen dat slaven op gelijke voet komen met vrije witte Nederlanders. Want een slaaf die christen is en kan lezen en schrijven, is een ‘gelijke’, een medemens. En iemand die je gelijke is, kun je niet als slaaf houden.

De regels zijn er trouwens ook omdat de Nederlanders bang zijn. Ze zijn bang dat slaven in opstand komen of vluchten – wat trouwens ook regelmatig gebeurt – en het heft in eigen handen gaan nemen. Die angst leeft vooral in Suriname, waar veel meer slaven wonen dan Nederlanders.

Hoe lang leeft dit beeld voort?

Op 1 juli 1863 wordt in Suriname en op de voormalige Nederlandse Antillen de slavernij afgeschaft. Daarna staan de ex-slaven nog tien jaar onder Staatstoezicht. Dat betekent dat ze (nog) niet vrij zijn om te gaan en staan waar ze willen, of om zelf te kiezen waar ze willen werken. Dus eigenlijk begint de echte vrijheid en de emancipatie (de strijd om gelijkheid) van voormalige slaven pas in 1873.

Die emancipatie is een heel lang en moeizaam proces. Mensen van Afrikaanse afkomst moeten steeds opboksen tegen vooroordelen, stereotypes, discriminatie en racisme van witte Nederlanders. Dat blijkt wel uit het feit dat we nu nog altijd te maken hebben met racisme. Denk aan voetbalwedstrijden waarbij oerwoudgeluiden worden gemaakt en bananen worden gegooid als zwarte voetballers de bal hebben. Om tegen racisme te protesteren, is er elk jaar op 21 maart de Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie van de Verenigde Naties.

Natuurlijk is er veel verbeterd in de eeuw die achter ons ligt. De openlijke onderdrukking van zwarte mannen, vrouwen en kinderen uit de tijd van de slavenhandel en slavernij is grotendeels verdwenen. Wetten zijn aangepast en discriminerende regels zo goed als verdwenen. In de Nederlandse grondwet is vastgelegd dat ieder mens gelijk is, ongeacht huidkleur, godsdienst, geslacht of seksuele voorkeur. Maar in het dagelijks leven, in onze multiculturele samenleving, vertonen we allemaal nog gedrag dat laat zien dat oude vooroordelen en stereotypes nog niet verdwenen zijn. Nog steeds worden mensen vanwege hun huidkleur, hun godsdienst, hun geslacht of hun seksuele voorkeur gediscrimineerd – soms met geweld, zoals in de jaren ’80 met Kerwin Duinmeijer gebeurde.

Lees andere verhalen

Slaven en geld

Slaven mogen geen geldzaken doen.
Leven in slavernij

Eten en drinken

Er zijn hedendaagse gerechten die hun oorsprong hebben in de slavernij.
Leven in slavernij

Keti Koti

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af, sindsdien een feestdag!
De afschaffing
Je hebt
num
van de total
quizvragen beantwoord