Skeletten van slaven

De erfenis nu
anno
1985

Een archeologische ontdekking


PARAMARIBO – Het is midden jaren tachtig. De Stichting Natuurbeheer Suriname heeft gemeld dat een jachtopziener menselijke botten heeft gevonden op het strand van Matapica, aan de Surinaamse oceaankust.

De jonge student geneeskunde van de Universiteit van Suriname Rakhieb Khudabux is er naartoe afgereisd om de vondst met eigen ogen te zien en verder onderzoek te doen. Hij heeft ontdekt dat onder het strandzand de begraafplaats ligt van de voormalige plantage Waterloo, die al vele jaren geleden door de zee is weggespoeld. Waterloo was een grote katoenplantage met meer dan honderd slaven die tussen 1793 en 1861 in bedrijf was.

 

De opgravingen

WaterlooZicht op Plantage Waterloo anno 1968.Foto: L.Neede van Pickering. Bron: weblog Kenneth Donk

Met een team van zes man heeft Khudabux de opgravingen aangepakt. Dat werk kan alleen gebeuren wanneer het eb is, want bij vloed stroomt het hele terrein weer over. Alleen bij volle maan kunnen ze echt hard doorwerken, omdat het water dan ver genoeg en lang genoeg wegtrekt. Met hun onderzoek hebben ze het reliëf van de katoenbedden weten bloot te leggen, zodat precies te zien is hoe die vroeger gelegen moeten hebben.

De opgravingen hebben meer aan het licht gebracht, zoals doodskisten die nog redelijk intact zijn. Het merendeel van de kisten heeft een plat deksel, de rest heeft de vorm van een zadel. Die deksels vertellen iets over de status van de slaven. De slaven die in een kist met een zadelvormig deksel zijn begraven, hadden wellicht een hogere status dan de anderen. Maar dat slaven überhaupt in kisten werden begraven, is uitzonderlijk. Khudabux denkt dat de slaven van deze plantage in bepaalde opzichten een beter leven hadden dan elders.

Sporen in botten

Zowel slaven als slavenhouders liepen geslachtsziektes op. Syfilis kwam veel voor in de slavernijperiode.

Bij het blootleggen van de begraafplaats zijn in totaal 57 graven gevonden waar nog 38 skeletten in zitten. De botten zijn in een redelijk goede conditie. Aan de medische faculteit in Paramaribo zijn onderzoekers ermee aan de slag gegaan. Bij bestudering van schedel en kaaklijn is bevestigd dat de menselijke resten afkomstig zijn van mensen van Afrikaanse afkomst, dus van slaven. De leeftijd van de personen op het moment van overlijden en het geslacht hebben de onderzoekers ook kunnen vaststellen.De meeste slaven zijn niet ouder geworden dan 35 jaar. Ook zijn de slaven niet erg lang van postuur geweest: gemiddeld 5 centimeter korter dan ze nu zouden zijn geweest.

Sur190207 027 De skeletten van de slaven waar dit artikel over gaat lagen tentoongesteld in het Wereld Museum Rotterdam.

De meeste aandacht trekken de breuken, gaten en scheuren in de beenderen. Die kunnen zijn ontstaan door mishandeling, een geslachtsziekte zoals syfilis of door het zware werk op de plantage. Zowel slaven als slavenhouders liepen geslachtsziektes op. Syfilis kwam veel voor in de slavernijperiode, en van deze ziekte is bekend dat ze in een vergevorderd stadium de botten aantast zodat er gaten ontstaan. Sporen van harde lichamelijke arbeid zien de onderzoekers vooral in de gewrichten, die vol scheurtjes zitten. Hoe zwaarder het werk dat iemand doet, hoe meer scheurtjes in zijn gewrichten komen.

Quizvraag

Hoe heet de voormalige slaaf die met zijn eigenaar mee naar Nederland was gekomen en is begraven op het Joodse kerkhof in Ouderkerk a/d Amstel?
Deze vragen zijn verstopt in de site! Vind ze allemaal!
Sleep om te ontsleutelen

Bewijs in gebitten

dental_modification1
Gebit van een slaaf, opgegraven op het eiland St. Helena, waar ook veel slavenbotten zijn gevonden. Bron: collectie Katy Meyers (van haar blog)

De gebitten van de slaven geven ook belangrijke aanwijzingen. Bijna alle gebitten van de mannelijke slaven zijn bruin van tabaksaanslag. De mannen moeten dus tabak hebben gerookt. In een van de kisten hebben de onderzoekers zelfs een oud-Hollandse pijp aangetroffen. Het roken van een pijp was lang voorbehouden aan de slaveneigenaar, en gaf dus iemands status aan. Later gebruikten vrijgemaakten daarom ook veelvuldig de pijp. Dat slaven op plantage Waterloo kennelijk ook een pijp rookten, kan iets zeggen over hun bestaansniveau: namelijk dat dat beter was dan op andere plantages.

Beter of slechter?

Khudabux heeft weliswaar aanwijzingen aangetroffen dat de slaven op Waterloo het relatief goed hadden, maar hij twijfelt er niet aan dat ze gebukt zijn gegaan onder het slavenbestaan: dat kan niet anders als mensen van 35 jaar al zulke gaten en scheuren in hun botten hebben. De onderzoekers hebben kunnen uitsluiten dat de beschadigingen aan de botten na de dood zijn ontstaan. Ook hebben ze naast gaten op de beenderen lijnen en groeven gevonden die wellicht een gevolg zijn van zweepslagen. Ze vragen zich dan ook af hoe de huid en het vlees van de slaven eruit moet hebben gezien als de beenderen al zulke sporen dragen van harde lichamelijk arbeid en mishandeling. Rakhieb Khudabux concludeert: “De leefomstandigheden mogen op Waterloo misschien beter zijn geweest dan op de gemiddelde plantage, slaven blijven slaven. Als iemand van 35 jaar dit soort botten heeft, dan kun je gerust de conclusie trekken dat hij een extreem zwaar leven heeft gehad.”

SurinamePlantagekaart van Suriname.Klik op de afbeelding voor volledige grootte. Bron: http://plantagescommewijne.blogspot.nl

Tools voor je werkstuk

Voor je begint met een werkstuk heb je materiaal nodig. Bijvoorbeeld een onderzoeksvraag. Hiernaast vind je handige tools om je werkstuk, scriptie of essay mee te starten.

Onderzoeksvraag

Zoek meer uit over de plantage Waterloo. Waar lag de plantage precies, hoeveel slaven woonden er, wie waren hun eigenaren en wat kun je nog meer vertellen over Waterloo?

Meer lezen?

  • Rakhieb Khudabux, Effects of life conditions on the health of a negro slave community in Suriname, with reference to similar aspects in local pre-Columbian Amerindians, 1991.
  • Clark Accord en Nina Jurna, Met eigen ogen. Een hedendaagse kijk op slavernij op de Surinaamse slavernij, 2003.

Lees andere verhalen

Kleding voor slaven

Slavinnen die de favoriet zijn van hun meester krijgen duurdere stoffen.
Leven in slavernij

Eten en drinken

Er zijn hedendaagse gerechten die hun oorsprong hebben in de slavernij.
Leven in slavernij

De opbrengst

Hoeveel geld hebben Nederlanders aan de slavernij en de slavenhandel verdiend?
Driehoekshandel
Je hebt
num
van de total
quizvragen beantwoord