Cojo, Mentor, Present

Het verzet
anno
1833

Op de brandstapel

Paramaribo, zaterdagmorgen 26 januari 1833. Drie jonge slaven worden naar een loods gebracht aan de overkant van de Heiligenweg. Het zijn de slaven Cojo, Mentor en Present. Ze krijgen een in terpentijn gedoopte broek en hemd aan, waarna hun handen aan elkaar worden geketend. Dan verschijnen de procureur-generaal en een paar rechters. Een van hen leest het vonnis voor.

Het vuur ontbrandt

Veel bewoners uit de stad hebben zich inmiddels verzameld aan de Heiligenweg. Nadat de jonge mannen zijn aangekleed, worden ze apart van elkaar tegen een paal vastgezet. Onderaan de palen is een grote brandstapel gemaakt. Cojo wordt met zijn gezicht naar de Waterkant geplaatst, Mentor kijkt met zijn gezicht naar het midden, Present kijkt uit op het plein Spanhoek. Terwijl hard getrommel klinkt, wordt de brandstapel ontstoken. In een paar seconden ontstaan er grote vlammen. Present probeert nog het vuur uit zijn in brand vliegende haar te weren, maar al snel sterven de drie in de vlammen. Met deze gruwelijke straf wil het koloniale bestuur afrekenen met vermeende ‘weglopers’ en ‘brandstichters’. In het openbaar, zodat andere slaven gewaarschuwd zijn om nooit zoiets in hun hoofd te halen.

Wie zijn Cojo, Mentor en Present?

Een vrije negerin met een rug als een molenpaard

Cojo, Mentor en Present zijn drie huisslaven die alledrie in Paramaribo wonen. Over deze jongens is niet veel meer bekend dan dat Mentor illegaal Suriname is binnengebracht, dat wil zeggen: nadat de slavenhandel in 1808 verboden was. Hij is in 1812 in Afrika geboren en is ten tijde van het misdrijf twintig jaar oud. Cojo behoort toe aan mevrouw G.P. Heilbron, ‘een vrije negerin met een rug als een molenpaard en zoo kwaad als eene furie’ volgens de schrijver Teenstra. Present is eigendom van mevrouw M.M. Smith.

Quizvraag

Deze vragen zijn verstopt in de site! Vind ze allemaal!
Sleep om te ontsleutelen

Wat hebben Cojo, Mentor en Present misdaan?

Over wat de jongens precies hebben misdaan om zo gruwelijk gestraft te worden, bestaan verschillende verhalen. Volgens het nieuwste onderzoek moet tenminste het volgende zijn gebeurd. Cojo, Mentor en Present zijn gevlucht omdat ze iets gedaan hebben waarvoor ze zeker straf zouden krijgen van een van hun meesteressen. We weten niet wat wat het was, maar slaven kunnen de vreselijkste straffen krijgen, ook voor zoiets kleins als niet genoeg koekjes verkocht hebben voor de meesteres. Ze besluiten te vluchten en zich schuil te houden in het Picornibos, waar meer gevluchte slaven veiligheid zoeken. Maar het leven als gevluchte slaaf is niet gemakkelijk. Het is koud in het bos en er is niet genoeg te eten. Om zich in leven te houden, stelen de gevluchte slaven regelmatig eten uit huizen en magazijnen in de binnenstad. Ook Cojo, Mentor en Present plegen meerdere diefstallen. Dan maken ze een plan om in een keer een grote slag te slaan door eerst als afleiding een brandje te stichten.

brand teenstra
Tekening van de brand uit het boek “De negerslaven in de kolonie Suriname en de uitbreiding van het christendom onder de heidensche bevolking” van Marten Douwes Teenstra (1842).

In de nacht van 3 op 4 september 1832 breekt er brand uit in het huis van Mozes Nunes Monsanto aan de Heiligenweg. Het kost de brandweer uren voordat ze de brand onder controle heeft. De ochtend erna is pas goed zichtbaar hoe groot de schade is: 46 woon- en pakhuizen hebben in lichterlaaie gestaan en 13 gebouwen zijn gesloopt om de brand te kunnen stoppen. Het Hof van Civiele en Criminele Justitie, dat het onderzoek doet naar de oorzaak van de brand, denkt eerst dat de brand is ontstaan door onvoorzichtigheid van de huisslaven van Monsanto. Maar dan begint het op te vallen dat er in Paramaribo op verschillende plaatsen meer brandjes worden gesticht. In het Picornibos bij Paramaribo worden sporen gevonden van een ‘wegloperskamp’, en kort daarna pakken de autoriteiten een paar ‘weggelopen’ slaven op die allerlei diefstallen gepleegd zouden hebben. Een van de gevangenen, Frederik, slaat door en vertelt wie er verantwoordelijk zijn voor de brand. Hij noemt Cojo, Mentor en Present.

Hoe worden ze berecht?

De straffen moeten hoger

De jongens worden als verdachten gevangengezet in Fort Zeelandia en langdurig en hardhandig verhoord. Wanneer de procureur-generaal denkt de waarheid boven tafel te hebben, legt hij de daders hun straffen op. Cojo, de hoofdschuldige, zal worden opgehangen, de rest krijgt zweepslagen en daarna dwangarbeid opgelegd. Daar neemt het Hof van Justitie geen genoegen mee: de straffen moeten hoger. Uiteindelijk besluit het Hof dat Cojo, Mentor en Present aan de Heiligenweg levend verbrand zullen worden op de plek waar het begon, bij de ruïnes van het huis van Monsanto.

Hoe denken we nu over Cojo, Mentor en Present?

plaquette suriname.nuGedenkplaat voor de drie jongens in Paramaribo

Cojo, Mentor en Present worden tegenwoordig niet herdacht als brandstichters, maar als moedige slaven die een daad wilden stellen tegen het onrecht van de slavernij. Ze zijn nu in de ogen van velen vrijheidsstrijders. Sinds 1993 worden de drie jongens jaarlijks in Paramaribo herdacht. Er wordt dan een plengoffer uitgevoerd en iemand leest een gedicht voor. De Heiligenweg is inmiddels naar hen vernoemd en heet het Kodjo, Mentor en Presenti-pren.

Voor dit artikel is sterk gebruik gemaakt van de scriptie Cojo, Mentor en Present van Jessica Melker.

Tools voor je werkstuk

Voor je begint met een werkstuk heb je materiaal nodig. Bijvoorbeeld een onderzoeksopdracht. Hiernaast vind je handige tools om je werkstuk, scriptie of essay mee te starten.

Onderzoeksvraag

Ontwerp een monument voor Cojo, Mentor en Present. Organiseer een ontwerpwedstrijd waar de hele klas aan meedoet. Het monument mag zo groot of zo klein worden als je zelf wil. Welk materiaal lijkt je geschikt? Welke kleuren kies je? Ga je voor een klassiek, modern of futuristisch ontwerp? Waar in het land moet jouw monument uiteindelijk worden onthuld? Schrijf bij je ontwerp een korte motivatie van 300 woorden. Presenteer alle ontwerpen in de klas in een door jullie georganiseerde mini-expositie.

Interessante links:

Meer lezen?

  • M.D. Teenstra, De negerslaven in de kolonie Suriname en de uitbreiding van het christendom onder de heidensche bevolking, 1842.
  • H.F. Rikken, Codjo, de brandstichter. Oorspronkelijk historisch-romantisch verhaal uit het jaar 1832, 1902.
  • Jessica Melker, Cojo, Mentor en Present: brandstichters of verzetstrijders? Een literatuuronderzoek naar de veroorzakers van de brand in Paramaribo van 3 op 4 september 1832, 2001 (scriptie Universiteit van Amsterdam).

Lees andere verhalen

Hollandse Afrikanen

Jacob Rühle is rijk, succesvol - en zwart.
Afrikaanse kust

Religie

In welke God geloof je?
Cultuur in slavernij

Paga Tera op Curaçao

Via een stukje grond blijven de ex-slaven toch afhankelijk van de 'shons'...
Na de slavernij
Je hebt
num
van de total
quizvragen beantwoord