Kinderarbeid nu

Slavernij nu
anno
1863 - nu

Fabriekskinderen

LEIDEN – “Het is winter. Koud was de decembernacht, en ijzig koud is nog zijn vroege morgen. Zes slagen bromt de klok uit Leidens hoogsten toren. Bij het licht eener gazlantaarn zien wij, op weinige schreden afstand, een armelijke woning… Drie kinderen slapen er bijeen; twee jongens van tien en dertien jaren, benevens een meisje dat bijna haar twaalfde jaar heeft bereikt. ‘Toe kinders, er uit!’ roept de moeder met schrille stem het slapende drietal toe, en als zij het schamele dekkleed heeft weggeslagen, dan trekt zij den oudsten knaap bij den arm, haar Evert die, langzaam ontwakend, met lodderigen blik voor zich heen ziet.”

Zo begint Fabriekskinderen, een boek geschreven door de ex-onderwijzer Jacob Kremer in 1863. De drie kinderen worden niet wakker gemaakt om naar school te gaan, maar om in de textielfabriek te gaan werken. Om zeven uur moeten ze in de fabriek zijn en daar twaalf uur lang werken, elke dag opnieuw. Het is halverwege de negentiende eeuw, de begintijd van de industrialisatie in Nederland. De tijd van de loonslavernij.

Wat is loonslavernij?

Schuldslaaf in een steengroeve bij Ouagadougu, Burkina Faso (Kristoffel Lieten, 2004)Schuldslaaf in een steengroeve bij Ouagadougu, Burkina Faso (Kristoffel Lieten, 2004)

Loonslavernij houdt in dat arbeiders werken in onmenselijke omstandigheden voor heel weinig geld. Loonslavernij ontstaat in Nederland en in alle Europese landen vanaf de tijd dat er grote fabrieken met machtige machines worden neergezet. Mannen, vrouwen en kinderen werken daar als slaven. Ze zijn geen echte slaven, want ze kunnen zelf beslissen of ze in de fabriek willen werken of niet, maar de meeste arme mensen hebben geen andere manier om geld te verdienen.

Ze hebben eigenlijk maar één keus: hele dagen hard sloven voor een hongerloon. Volwassenen verdienen net genoeg loon om hun eigen honger te stillen. Kinderen moeten daarom ook werken. In Suriname ontstond de loonslavernij na 1863 met de komst van het Staatstoezicht en later de contractarbeiders uit India, Java en China, die ook als loonslaven werden misbruikt. Dit zijn de voorouders van de huidige Hindoestaanse-, Javaanse- en Chinese Surinamers.

Wanneer houdt kinderarbeid in Nederland op?

Vanaf medio 19e eeuw protesteren activisten tegen het misbruik van kinderen in fabrieken.

Door technologische ontwikkelingen hebben de fabrieken steeds beter geschoolde arbeidskrachten nodig en gaan de arbeiders meer verdienen. Dan wordt het steeds minder nodig dat kinderen ook werken. Daarnaast komt er steeds meer weerstand tegen de slechte arbeidsomstandigheden. In Nederland protesteren politieke bewegingen en sociaal bewogen mensen vanaf het midden van de negentiende eeuw tegen het misbruik van kinderen in fabrieken.

In 1873 wordt de eerste wet tegen de kinderarbeid aangenomen. Die heet het kinderwetje van Van Houten, genoemd naar het Tweede-Kamerlid dat de wet heeft ingediend.

Quizvraag

Deze vragen zijn verstopt in de site! Vind ze allemaal!
Sleep om te ontsleutelen

Wat is het kinderwetje van Van Houten?

Omdat een tegenstander op de dag van de stemming van zijn paard valt en niet kan komen, wordt de wet met één stem meerderheid goedgekeurd.

Het kinderwetje van Van Houten verbiedt werk in grote fabrieken voor kinderen onder de twaalf jaar. Later wordt de wet een aantal keren gewijzigd. Kinderen mogen dan ook niet meer werken in de landbouw en in de huisnijverheid. Ook gaat de leeftijdgrens steeds een stapje omhoog. Dit gaat samen met de invoering van de leerplicht in 1900. Dat besluit komt op een rare manier tot stand. In het parlement zijn evenveel voor- als tegenstanders, maar omdat een tegenstander op de dag van de stemming van zijn paard valt en niet kan komen, wordt de wet met een stem meerderheid goedgekeurd. De wetten maken niet onmiddellijk een einde aan de kinderarbeid in Nederland. Zeker tot de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) werken nog veel Nederlandse kinderen keihard.

Hoe vaak komen kinderarbeid en kindslavernij nu nog voor?

usa child labour videoReportage over kinderarbeid in de landbouw in de VS. Kinderen van immigranten worden flink uitgebuit door grote commerciële boerderijen daar.

Volgens de internationale arbeidsorganisatie ILO werken er in de wereld 210 miljoen kinderen van vijf tot zeventien jaar. Dit zijn zeker niet allemaal kindslaven. De helft doet mogelijk niet eens kinderarbeid. Dan gaat het om kinderen die wel werken, maar tamelijk licht werk doen, een paar uur per week, meestal thuis op de boerderij of in het huishouden.

Pas als kinderen veel meer en veel zwaarder werk moeten doen, is er sprake van ernstige vormen van kinderarbeid, van uitbuiting, van onvrijheid, van loonslavernij. Het aantal kinderen dat gevaarlijk en zwaar werk doet is ongeveer 120 miljoen. De helft daarvan doet zulk zwaar werk dat we het kindslavernij kunnen noemen.

Wat zijn de internationale regels over kinderarbeid?

Mali videoReportage over kindslaven in Mali die gebruikt worden voor de goudwinning. Zij moeten in de goudmijnen werken onder barre omstandigheden.

De Verenigde Naties hebben in 1989 de rechten van het kind opgesteld. Daarin staat onder andere dat een kind tot achttien jaar recht heeft op onderwijs, recreatie, gezondheidszorg en bescherming tegen commerciële en seksuele uitbuiting. Ook de ILO heeft internationale regels gemaakt. In ILO-conventie 138 staan bijvoorbeeld minimumleeftijden vanaf wanneer kinderen mogen werken. Kinderen tussen de twaalf en veertien jaar mogen alleen licht werk doen en hun werk mag het naar school gaan niet in de weg staan.

ILO-conventie 182 gaat over de ergste vormen van kinderarbeid: zoals kinderhandel, gebonden arbeid en lijfeigenschap, kinderen in de prostitutie, pornografie, in de drugshandel en in gewapende conflicten. Geschat wordt dat ongeveer tien miljoen kinderen slachtoffer zijn van dat soort kindslavernij. Maar er zijn meer kinderen die als loonslaven werken omdat ze werken in omstandigheden die slecht zijn voor hun gezondheid, veiligheid en moraal. Ze doen dat omdat ze niet anders kunnen. Armoede en machteloosheid geven ouders en kinderen nauwelijks een andere keuze dan zich, tegen heel weinig loon, onder mensonterende omstandigheden te laten uitbuiten.

Wanneer noem je kinderarbeid kindslavernij?

Nike sweatshop videoVideo over de mensen die worden uitgebuit door Nike in de fabriek in Indonesië. Zoals Nike zijn er veel bekende merken die helaas gebruik maken van slaven.

In veel gevallen is kinderarbeid niet te vergelijken met slavenarbeid, zeker niet met klassieke slavenarbeid. Toch is het niet onredelijk om bij kinderarbeid te spreken over een moderne vorm van kindslavernij. In de eerste plaats gaat het om kinderen die, zoals in de internationale verdragen is bepaald, recht hebben op een kindertijd met onderwijs en spel. Ten tweede zijn kinderen nog in de groei en lichamelijk dus ook veel kwetsbaarder dan volwassenen. Maar belangrijk is ook, in de derde plaats, dat de definitie van slavernij is veranderd.

De Verenigde Naties gebruiken als definitie: ‘de omstandigheden van een persoon die het vermogen om zelfstandig te handelen helemaal of gedeeltelijk is ontnomen’. Kinderen kunnen dus slaaf worden wanneer werkgevers een verregaande controle over hen krijgen. Dat hoeft geen volledige controle te zijn. Integendeel: slaven zijn niet meer een bezit dat ‘onderhouden’ dient te worden, zoals vroeger. Dat kost alleen maar geld. De nieuwe slaven zijn vervangbare goederen, die gebruikt worden tot ze geen winst meer opleveren en daarna ‘weggedaan’ worden.

Zie ook de documentaire China Blue over Chinese tienermeisjes die worden uitgebuit in de jeans fabriek, omdat klanten (bekende jeans merken) steeds meer broeken willen in kortere periodes voor hetzelfde goedkope bedrag.

Tools voor je werkstuk

Voor je begint met een werkstuk heb je materiaal nodig. Bijvoorbeeld een onderzoeksvraag of oprdracht. Hiernaast vind je handige tools om je werkstuk, scriptie of essay mee te starten.

Made in...

Neem je favoriete kledingstuk of gadget en ga na of er slaven aan gewerkt hebben. Schrijf vervolgens een rapport over de arbeidsomstandigheden van het land waar het gemaakt is. Probeer ook wat meer te weten te komen over de fabriek en het merk. Tip: er zijn sites waar je per merk kunt checken of het 'slaafvrij' is.

Meer lezen?

Boeken:

  • Christien van den Anker, The political economy of new slavery, 2004.
  • Kevin Bales, Disposable people. New slavery in the global economy, 1999.
  • Benjamin Barber, Consumed. How markets corrupt children, infantilize adults, and swallow citizens whole, 2007.
  • Hugh Hindman, The world of child labor. An historical and regional survey, 2009.

Lees andere verhalen

Invloed van racisme

Was het een racistische steekpartij? Taxichauffeur weigerde hem mee te nemen.
De erfenis nu

Kleding voor slaven

Slavinnen die de favoriet zijn van hun meester krijgen duurdere stoffen.
Leven in slavernij

Straattaal

Wat hebben sommige straattaal woorden met ons slavernijverleden te maken?
De erfenis nu
Je hebt
num
van de total
quizvragen beantwoord